تماس با ما جستجو ارسال مطلب آمار سايت عضويت صفحه اصلي
آثار و آداب صدقه دادن موضوع: با محرومان
صدقه چيست ؟
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم در فرازى ديگر از خطبه ى شعبانيه فرمود:
«و تصّدّقوا على فقرائكم و مساكينكم ؛»(248)
در ماه مبارك رمضان به فقرا و مسكينان جامعه ى خودتان صدقه بدهيد.
صدقه و بخشش سبب فضيلت و ارزش بيشتر روزه ى انسان مى شود، چرا كه انسان را در زندگى به ياد ضعفا و فقرا و بينوايان مى اندازد.
دانشمند گرانقدر «علّامه ابن فهد» راجع به صدقه مى گويد:
بخشش و صدقه پنج مورد دارد:
1. صدقه ى در زبان ،
2. صدقه ى در جاه و مقام ،
3. صدقه ى در عقل و فهم و شعور،
4. صدقه ى در زبان و بيان خوب ،
5. صدقه ى در علم و دانش .(249)
يعنى همه ى اينها نعمت هاى الهى هستند، و به شكرانه ى اين نعمت ها بايد صدقات آنها داده شود.
اما صدقه ى مال ، انفاق است ، و صدقه جاه و مقام حلّ مشكل افراد گرفتار و رفع نگرانى هاى آنان ، و صدقه ى در عقل آن است كه وقتى كسى براى مشورت پيش تو مى آيد به او خيانت نكن و درست و صحيح راهنمايى كرده و او را كمك بنما، و صدقه ى زبان ، كه زبان مى تواند بين دو خانواده چنان آتش به پا كند كه نابودشان نمايد و همين زبان مى تواند شعله ورترين آتش را بين دو خانواده و طايفه و فاميل كه به وجود آمده است ، خاموش ‍ كند، و صدقه زبان آن است كه بين برادران دينى اصلاح كند.
اما صدقه ى علم آن است كه علم را به ديگران بياموزند، و در روشن كردن افكار عمومى جامعه و مردم تلاش كنند. «زكاة العلم نشره »
پيامبر عزيز اسلام در بيانش به دو واژه اشاره فرمود:
1.فقير،
2. مسكين .
حضرت امام باقر عليه السّلام در توضيح اين دو واژه چنين فرمود:
«الفقير الّذى لا يَسئلُ النّاس و المسكين الّذى يسئل ؛»(250)
فقير آن است كه روى سؤ ال ندارد، اما مسكين كسى است كه روى سؤ ال دارد.
خيلى ها ممكن است فقير باشند، اما به خاطر عزّت نفس خودشان به كسى مراجعه نمى كنند ولى مسكين همانند فقير وضعش خوب نيست ، لكن روى سؤ ال دارد و مى رود به اين و آن مى گويد ندارم . به هر دوى اينها بايد همراهى و مساعدت كرد، اما به دسته ى اول بيشتر.

آثار و آداب صدقه دادن


تاءثير صدقه در زندگى انسان
پيامبر بزرگوار اسلام صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم تعبيرى راجع به صدقه دارد كه از آن چنين استفاده مى شود كه صدقه براى انسان دژى و حصارى ايجاد مى كند كه از خطرات محفوظ مى ماند. بيان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم را توجه كنيد كه فرمود:
«الصّدقة تسدّ سبعين بابا من الشّر»(251)
صدقه جلو هفتاد بلا را - كه به روى انسان باز شده است - سد مى كند.
قرآن كريم موضوع صدقه را به شكلى بسيار زيبا و قشنگ و بى نظير طراحى كرده و توضيح مى دهد، و نقش آن را در زندگى انسان بيان مى كند كه درس ‍ جالبى است :
«مَثَل الّذين يُنفقون اءموالَهم فى سبيل اللّه كمثل حبّة اءنبتت سبع سنابل فى كلّ سنبلة مائة حبّة و اللّه يضاعف لمن يشاء و اللّه واسع عليم#
الّذين ينفقون اءموالهم فى سبيل اللّه ثمّ لا يتبعون ما اءنفقوا منّا و لا اءذىً لهم اءجرهم عند ربّهم و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون# »(252)
وصف [بخشش ] كسانى كه دارايى هاى خود را در راه خدا هزينه مى كنند، بسان وصف دانه اى است كه هفت خوشه رويانيده ، و در هر خوشه اى يك صد دانه است ؛ و خدا براى هر كس بخواهد، [آن را] چند برابر مى سازد، و خدا گشايشمند و داناست .
كسانى كه دارايى هاى خويش را در راه خدا هزينه مى كنند، آن گاه از پى آنچه هزينه نموده اند، نه منّتى مى نهند و نه آزارى مى رسانند، پاداششان نزد پروردگارشان براى آنان [محفوظ] است ؛ و آنان نه بيمى خواهند داشت و نه اندوهگين مى شوند.
آرى ، مَثَلِ آنهايى كه در راه خدا انفاق مى كنند همانند آن كشاورزى است كه يك دانه گندم مى كارد و آن دانه تبديل به هفت خوشه مى شود و هر خوشه داراى صد دانه و در مجموع هفتصد دانه گندم از يك دانه مى گيرد.
در اين آيه ، ضمن اشاره به ارزش و اهميت معنوى صدقه ، به يك نكته ى مهم اقتصادى نيز عنايت دارد، و آن اين است كه كسى كه يك صدقه مى دهد هفتصد برابر از خدا مى گيرد.
و نيز مى فرمايد:
«آمنوا باللّه و رسوله و اءنفقوا ممّا جعلكم مستخلفين فيه فالّذين آمنوا منكم و اءنفقوا لهم اءجر كبير#»(253)
به خدا و پيامبرش ايمان بياوريد، و از آنچه شما را در [آبادانى ] آن جانشين [خود] ساخته است هزينه كنيد. پس كسانى از شما كه ايمان آوردند و انفاق نمودند، پاداشى بزرگ خواهند داشت .
و نيز مى فرمايد:
«مَن جاء بالحسنة فله خير منها و هم مِن فزع يومئذ آمنون# »(254)
هر كس كار نيك آورد [پاداشى ] بهتر از آن خواهد داشت ، و آنان در آن روز از هراسى [بزرگ ] امنيت خواهند داشت .
و هر كس كار بد آورد، [چنين كسانى ] بر چهره هايشان در آتش سرنگون مى شوند. آيا جز آنچه انجام مى داديد پاداش داده مى شويد؟
آرى ، خداوند در اين آيه مى فرمايد: هر كسى انفاق كرد بهتر از آن را خواهد داشت ، يعنى پاداش برتر و بيشتر برايش خواهد بود.
و نيز قرآن روشنگرى مى كند كه صدقه و احسان يك نوع نيكوكارى است ، و نيكوكاران را خداوند وعده كرده است كه در نعمت هاى بهشت جاى خواهد بود.
در اين مورد مى فرمايد:
«إ نّ الاءبرار لَفى نعيم#
و إ نّ الفجّار لفى جحيم#
يصلَونَها يوم الدّين# »(255)
به يقين نيكان در ناز و نعمت بهشت اند،
و بدكاران هم در دوزخ خواهند بود.
روز پاداش به [آتش ] آن در مى آيند.
و هرگز از [عذاب ] آن ، دور نخواهند بود.
آرى ، كسانى به آن نعمت عظيم الهى مى رسند كه از شرايطش برخوردار باشند.
چه كسانى جزو نيكوكاران قرار خواهند گرفت ؟ قرآن جواب حكيمانه اى داده است :
«لَن تنالوا البرّ حتّى تنفقوا ممّا تحبّون و ما تنفقوا من شى ءٍ فإ نّ اللّه به عليم# »(256)
هرگز به [اوجِ] نيكى نخواهيد رسيد، تا از آنچه دوست مى داريد، انفاق نماييد؛ و هر آنچه انفاق كنيد، بى گمان خدا به آن داناست .
يكى از ابزار نيكوكارى انفاق و احسان است ، پس انسان با اداى صدقه به صف نيكوكاران در خواهد آمد، اما شرايطى دارد:
1. همان را كه دوست مى دارد و براى خود مى خواهد، آن را انفاق كند.
2. اين انفاق به عشق و ارادت به خدا باشد و براى كسب رضايت پروردگار نه چيز ديگر.
«و يطعمون الطّعام على حبّه مسكينا و يتيما و اءسيرا#
إ نّما نطعمكم لوجه اللّه لا نريد منكم جزاءً و لا شكورا#»(257)
و به [بركت ] دوست داشتن [خدا] به بينوا و يتيم و اسير غذا مى خورانند.
[و بى هيچ منت نهادن به محرومان مى گويند:] ما تنها براى خشنودى خدا به شما خوراك مى دهيم ، و از شما نه مزدى مى خواهيم و نه سپاسى [انتظار داريم .]
روز محشر هر نهان پيدا شود هم زخود هر محشرى رسوا شود
دست و پا بدهد گواهى با بيان بر فساد او به پيش مستعان
دست گويد من چنين دزديده ام لب بگويد من چنين بوسيده ام
پاى گويد من شدستم تا منى فرج گويد من بكردستم زنا
چشم گويد كرده ام غمزه حرام گوش گويد چيده ام سوء الكلام
پس دروغ آمد ز سر تا پاى خويش كه دروغش كرد هم اعضاى خويش (258)
بعضى از بزرگان و مفسرين صدقه و انفاق در اين آيات را زكات واجب مال حساب كرده اند، چرا كه زكات بر دو نوع است :
1. واجب ،
2. مستحب .
زكات واجب يعنى پرداخت وجوهات واجب مال كه خداوند تعيين كرده است ، و اگر كسى بخل كرده و اين زكات واجب را پرداخت نكند، گرفتار عذاب سخت الهى در فرداى قيامت و دچار نقص و ضرر مالى در امروز دنيا مى شود.
«محمّد بن مسلم » مى گويد: از حضرت امام باقر عليه السّلام از تفسير اين آيه پرسيدم كه مى فرمايد:
«و لا يحسبنّ الّذين يبخلون بما آتاهم اللّه من فضله هو خيراً لهم بل هو شرّ لهم سيطوّقون ما بخلوا به يوم القيامة و لله ميراث السّموات و الاءرض و اللّه بما تعملون خبير#»(259)
و كسانى كه به آنچه خدا از فزون بخشى خود به آنان ارزانى داشته است ، بخل مى ورزند، هرگز نبايد بپندارند كه اين [خصلت نكوهيده ،] به سود آنان است ؛ [نه ،] بلكه اين به زيان آنان است . به زودى آنچه به آن بخل ورزيده اند، در روز رستاخيز طوق گونه بر [گردن ] آنان افكنده مى شود؛ و ميراث آسمانها و زمين ، تنها از آنِ خداست ، و خدا به آنچه انجام مى دهيد آگاه است .
امام باقر عليه السّلام در پاسخ من از تفسير آيه فرمود:
«فقال عليه السّلام : ما مِن عبد منع زكات ماله شيئا إ لا جعل اللّه يوم القيامة ثُعبانا من نار طوقا فى عنقه ينهش من لحمه حتّى يفرغ من الحساب ؛»(260)
كسى كه زكات مال خويش را نپردازد خداوند همان مال را به صورت يك اژدها و افعى وحشتناك از جنس آتش در مى آورد و اين اژدها به گردن او حلقه زده و هر لحظه از گوشت بدن او را مى كند و اين كار آن قدر ادامه دارد تا پرونده ى حساب رسى او در قيامت تمام شود.

آثار و آداب صدقه دادن


داستان ثعلبه
در زمان پيامبر اسلام مردى به نام «ثعلبه ى انصارى » كه وضع مالى خوبى نداشت ، از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم درخواست كرد كه دعايى بفرمايد تا وضع زندگى اقتصادى او بهتر شود.
آن حضرت فرمود: به مصلحت شما نيست .
ثعلبه اصرار كرد و گفت قول مى دهم كه در صورت بهبود وضع مالى به وظايف شرعى ام عمل نموده و حقوق واجب الهى را پرداخت نمايم .
ثعلبه كسى بود كه هميشه در صف اول نماز جماعت و جمعه بود. به هر حال با دعاى پيامبر عزيز اسلام تحولى در زندگى ثعلبه ايجاد شد و گوسفندان زيادى به دست آورد، به حدّى كه ديگر در شهر جاى نگهدارى آن را نداشت و آنها را به بيرون شهر منتقل كرد.
رسيدگى به امور گوسفندان و كثرت اموال و ثروت ، سبب شد كه ديگر نتوانست به مسجد و نماز جماعت و جمعه حاضر گردد و به تدريج روحيه ى مادى و دنياطلبى در ايشان تقويت شد تا اينكه فصل جمع آورى زكات سر رسيد و ماءمورين وصول زكات از طرف رسول خدا صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم براى گرفتن زكات اعزام شدند، تا اينكه به ثعلبه مراجعه كردند و از او خواستند كه زكات گوسفندانش را بپردازد، ثعلبه متوجه شد با داشتن گوسفندان زياد بايد زكات زيادى را بپردازد، متاءسفانه امتناع كرد و گفت اين جزيه است و من دليلى نمى بينم به عنوان يك مسلمان جزيه بدهم . او مخالفت كرد و دست ردّ به سينه ماءمورين رسول خدا زد. در واقع فرمان خدا و رسول خدا را زير پا گرفت . ماءمورين برگشتند و قضيه را توضيح دادند و پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم سخت متاءثر و ناراحت شد، كه عاقبت بخل و حرص مال دنيا و دنياطلبى ثعلبه را منحرف كرد. آيه نازل شد كه :
«و منهم مَن عاهد اللّه لئن آتانا من فضله لنصّدّقنّ و لنكوننّ من الصّالحين#
فلمّا آتاهم من فضله بخلوا به و تولّوا و هم معرضون# »(261)
و پاره اى از آنان كسانى هستند كه با خدا پيمان بسته اند كه اگر از فزون بخشى خود به ما [ثروتى ] بدهد، بى ترديد صدقه خواهيم داد و از شايستگان خواهيم شد؛
اما هنگامى كه [خدا] از فزون بخشى خود [دارايى بسيارى ] به آنان بخشيد، به آن بخل ورزيدند و پشت كردند و روى برتافتند.
آرى ، آنهايى كه با خدا عهد كردند كه خدا هر چه به ما عطا كند ما حقوق واجب آن را مى پردازيم ، اما وقتى خدا از فضل خود به آنان مال و منال عطا كرد، بخل ورزيدند و زبان به اعتراض گشودند واز پرداخت زكات هم سرباز زدند.
در اينجا مفسرين صدقه را زكات تفسير كرده اند.
به هر حال برخورد ناپسند و ناشايست ثعلبه نسبت به ماءمورين وصول زكات ، در ميان مردم انعكاس نامطلوبى داشت . ايشان با اين كارش اسلام و قانون خدا و حقوق فقرا و وحدت جامعه ى اسلامى را تضعيف كرد و ضربه زد.
اين آيه كه نازل شد و به گوش ثعلبه رسيد و چون پتكى محكم به مغزش ‍ خورد، او را گيج نمود، و تنفر عجيبى از ثعلبه به وجود آمد، شديدا تضعيف شده و در فشار روحى قرار گرفت ، احتمال نمى داد، با توجه به ثروت كلانى كه پيدا كرده است چنين بشود، فكر مى كرد، جايگاه ويژه اى كه در چشم اين و آن دارد لطمه نخواهد خورد، اما كشتى انتظارش به گل نشست و در صدد برآمد تا ظاهر امر را حفظ كند و خود را به پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم برساند، كه رسول خدا را ملاقات كند. پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم اجازه ملاقات نداد تا روزى كه پيامبر عزيز اسلام از دنيا رفت ، و بعد از آن بزرگوار خلفاى ثلاثه هم به تبعيت از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آلهِ و سلّم ثعلبه را راه ندادند و ثعلبه تا آخر عمر به خاطر مال و حرص و بخل ، به حال كفر و نفاق از دنيا رفت .

حق نشر : پایگاه اطلاع رسانی شهید مزاری

استفاده از تمامی مطالب سایت با ذکر آدرس منبع ( وب‏گاه شهید مزاری ) مجاز می‏باشد




موضوعات








منوي کاربري
نام کاربري:
کلمه عبور:
 
تقويم
<    «  دي 1396  »    >
شیدسچپج
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 
آرشيو
» خرداد 1396 (2)
» آبان 1395 (1)
» شهريور 1395 (2)
» خرداد 1395 (1)
» خرداد 1394 (2)
» خرداد 1393 (1)
» بهمن 1392 (1)
» دي 1392 (1)
» آذر 1392 (1)
» آبان 1392 (1)
» مهر 1392 (1)
» شهريور 1392 (1)
» خرداد 1392 (1)
» اسفند 1391 (1)
» دي 1391 (5)
» آبان 1391 (7)
» خرداد 1391 (3)
» ارديبهشت 1391 (2)
» فروردين 1391 (1)
» اسفند 1390 (1)
» بهمن 1390 (2)
» دي 1390 (3)
» آذر 1390 (2)
» آبان 1390 (22)
» مهر 1390 (2)
» شهريور 1390 (6)
» مرداد 1390 (1)
» تير 1390 (1)
» خرداد 1390 (1)
» ارديبهشت 1390 (6)
» فروردين 1390 (9)
» اسفند 1389 (2)
نقشه‏ی سایت
نظرسنجي

کاملا پای‏بندم
اگر روزه بگیرم نماز میخوانم
گاهی نماز میخوانم
اصلا نماز نمیخوانم



The latest from © Shahid Mazari Main Site